Podział majątku to jeden z tematów, przy których byli małżonkowie najczęściej nie mogą dojść do porozumienia – nawet jeśli sam rozwód przebiegł względnie spokojnie. Przez lata małżeństwa strony gromadziły wspólny dorobek: mieszkanie, samochód, oszczędności, niekiedy przedsiębiorstwo. Po orzeczeniu rozwodu trzeba to wszystko podzielić – i tu zaczynają się pytania. Co wchodzi do podziału, a co nie? Kto dostaje mieszkanie? Co z kredytem hipotecznym? Czy podział musi być równy? Na te i inne pytania odpowiadam poniżej – z perspektywy adwokata, który takie sprawy prowadzi.
W tym artykule:
Majątek wspólny a majątek osobisty – kluczowe definicje
Zanim przystąpimy do podziału, trzeba ustalić, co w ogóle podlega podziałowi. To wcale nie jest oczywiste – nie wszystko, czym małżonkowie dysponują w chwili rozwodu, wchodzi do majątku wspólnego.
Co stanowi majątek wspólny małżonków?
Zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, od momentu zawarcia małżeństwa – o ile małżonkowie nie zawarli intercyzy wyłączającej wspólność – między stronami automatycznie powstaje wspólność ustawowa majątkowa. Oznacza to, że wszystko, co każde z małżonków nabywa w trakcie trwania małżeństwa, co do zasady wchodzi do ich majątku wspólnego.
Do majątku wspólnego należą w szczególności:
- wynagrodzenie za pracę i inne dochody z działalności zarobkowej każdego z małżonków – pensja, honoraria, zysk z działalności gospodarczej,
- dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego – np. czynsz z wynajmu wspólnej nieruchomości, ale też dochody z najmu nieruchomości nabytej przed ślubem,
- środki zgromadzone na rachunkach bankowych w czasie trwania małżeństwa – niezależnie od tego, który z małżonków je formalnie zgromadził,
- nieruchomości nabyte w trakcie małżeństwa – mieszkanie kupione w trakcie małżeństwa ze wspólnych środków wchodzi do majątku wspólnego, nawet jeśli figuruje w księdze wieczystej wyłącznie na jedno z małżonków.
Co stanowi majątek osobisty małżonków?
Nie wszystko staje się wspólnym majątkiem małżonków – mimo że przepisy mogą to sugerować. Majątek osobisty każdego z nich obejmuje składniki, które – choć nabyte niekiedy w trakcie małżeństwa – z mocy prawa pozostają wyłącznie jego własnością:
- przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa – nieruchomości, oszczędności, samochód kupiony przed ślubem,
- przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę – chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej i wyraźnie wskazał, że składnik ma wejść do majątku wspólnego,
- prawa autorskie i prawa własności intelektualnej – prawa twórcy do stworzonego przez niego dzieła,
- przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków – np. odzież, przybory toaletowe,
- odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
- przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego – czyli tzw. surogacja. Jeśli jeden z małżonków sprzedał mieszkanie nabyte przed ślubem i za uzyskane środki kupił inne – nowe mieszkanie również stanowi jego majątek osobisty.
Rozliczenie nakładów i kwestia kredytu hipotecznego
W praktyce granica między majątkiem wspólnym a osobistym bywa rozmyta – szczególnie gdy w trakcie małżeństwa jeden z małżonków poniósł wydatki z majątku osobistego na rzecz majątku wspólnego lub odwrotnie. To właśnie kwestia nakładów i rozliczeń jest najczęstszym źródłem sporów przy podziale majątku.
Rozliczenie nakładów z majątku osobistego na wspólny i odwrotnie
Nakłady to wydatki poniesione z jednego majątku (np. osobistego) na wzbogacenie drugiego (wspólnego). Jeśli jeden z małżonków sprzedał nieruchomość nabytą przed ślubem i przeznaczył środki na wkład własny do wspólnie kupionego mieszkania – ma prawo żądać zwrotu tej kwoty przy podziale majątku. Podobnie jeśli ze wspólnych środków spłacono zadłużenie obciążające majątek osobisty jednego z małżonków – drugi może domagać się rozliczenia tej kwoty.
Kwestia nakładów wymaga starannego udokumentowania – umowami, przelewami bankowymi, historią rachunków. Brak dokumentacji nie wyklucza dochodzenia rozliczenia, ale znacznie utrudnia wykazanie roszczenia przed sądem. Warto zadbać o te dowody możliwie najwcześniej – najlepiej zanim jeszcze sprawa trafi do sądu.
Podział majątku a kredyt hipoteczny
To jeden z najtrudniejszych aspektów podziału majątku – i jeden z tych, przy których najłatwiej popełnić kosztowny błąd. Nieruchomość obciążona kredytem hipotecznym jest składnikiem majątku wspólnego i może zostać przyznana jednemu z małżonków w ramach podziału. Jednak sama decyzja sądu o przyznaniu nieruchomości jednej osobie nie zwalnia drugiej ze spłaty kredytu wobec banku.
Dlaczego? Bo bank jest stroną odrębnej umowy kredytowej – i ta umowa nie zmienia się automatycznie wskutek wyroku sądowego o podziale majątku. Wobec banku oboje małżonkowie nadal odpowiadają solidarnie za spłatę. Aby faktycznie zwolnić jednego z małżonków z długu, konieczna jest zgoda banku na przejęcie długu przez jednego kredytobiorcę. Jest to procedura pozasądowa – bank dokonuje oceny zdolności kredytowej osoby, która ma przejąć dług samodzielnie, i dopiero po pozytywnej weryfikacji wyraża zgodę.
Jeżeli bank odmówi przejęcia długu lub jeden z małżonków nie ma zdolności kredytowej, w grę wchodzi sprzedaż nieruchomości i spłata kredytu ze środków ze sprzedaży. Przy braku uregulowaniu tej kwestii może dojść do sytuacji że były małżonek, któremu nieruchomość nie przypadła, może przez lata odpowiadać za kredyt dotyczący czegoś, co do niego już nie należy.
Umowy majątkowe małżeńskie – intercyza a podział majątku
Jeżeli małżonkowie zawarli intercyzę – umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową, kwestia podziału majątku po rozwodzie jest znacznie prostsza – a niekiedy w ogóle nie ma czego dzielić, bo każde z nich przez cały czas gromadziło własny, odrębny majątek.
Jeżeli intercyza była zawarta od początku małżeństwa, podział majątku wspólnego może być ograniczony do składników nabytych wspólnie z zamiarem współwłasności (np. mieszkanie kupione przez oboje na współwłasność ułamkową). Jeżeli intercyza została zawarta w trakcie trwania małżeństwa – podziałowi podlega majątek zgromadzony do dnia jej zawarcia, a składniki nabyte po jej zawarciu są majątkami osobistymi.
Podział majątku w Jeleniej Górze – procedury i zasady
Kiedy można dokonać podziału majątku?
Podział majątku wspólnego może nastąpić dopiero po ustaniu wspólności majątkowej – czyli po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, po orzeczeniu separacji lub po zawarciu intercyzy. Nie można dokonać podziału w trakcie trwającego małżeństwa ze wspólnością ustawową – z wyjątkiem sytuacji, gdy sąd ustanawia rozdzielność majątkową na żądanie jednego z małżonków (art. 52 KRO).
Co ważne – podział majątku nie musi nastąpić bezpośrednio po rozwodzie. Roszczenie o podział majątku wspólnego nie ulega przedawnieniu, co oznacza, że były małżonek może z nim wystąpić w dowolnym czasie. W praktyce jednak im dłużej odwlekany jest podział, tym większe ryzyko sporów dowodowych, zaginięcia dokumentów i komplikacji związanych ze zmianą wartości składników majątku. Warto nie odkładać tego kroku bez konkretnej przyczyny.
Podział umowny czy sądowy?
Podział majątku może nastąpić na dwa sposoby: umownie lub sądownie.
Podział umowny polega na tym, że byli małżonkowie sami ustalają, komu co przypada – bez angażowania sądu. Jeśli w skład majątku wchodzi nieruchomość, umowa o podział musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Umowny podział majątku jest co do zasady szybszy, tańszy i mniej stresujący niż droga sądowa – pod warunkiem że strony są zgodne. Nawet przy częściowej zgodności co do poszczególnych składników warto najpierw wyczerpać drogę ugodową.
Jeżeli porozumienie jest niemożliwe, konieczna jest droga sądowa. W Jeleniej Górze sprawami o podział majątku zajmuje się Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze – właściwy ze względu na miejsce położenia majątku lub miejsce zamieszkania stron. Opłata sądowa od wniosku o podział majątku wynosi co do zasady 1000 zł – przy zgodnym wniosku stron jedynie 300 zł.
Jak sąd dzieli majątek – równo czy nierówno?
Zasadą jest, że każdemu z małżonków przysługuje równy udział w majątku wspólnym – po połowie. Sąd może jednak – na wniosek jednej ze stron i z ważnych powodów – ustalić nierówne udziały, jeżeli jeden z małżonków w znacznie większym stopniu przyczynił się do powstania majątku wspólnego. Przy ocenie tej kwestii sąd bierze pod uwagę nie tylko dochody finansowe, ale też nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego.
W toku postępowania sądowego sąd może przyznać poszczególne składniki majątku każdemu z małżonków, zasądzić spłatę lub dopłatę wyrównującą wartość udziałów, a w skrajnych przypadkach – gdy podział fizyczny jest niemożliwy i spłata nierealna – zarządzić sprzedaż składnika majątku i podział uzyskanej ceny.
Majątek wspólny małżonków po śmierci jednego z nich
Jeżeli jeden z małżonków umrze przed dokonaniem podziału majątku, sytuacja prawna staje się bardziej złożona – bo nakładają się na siebie dwa postępowania: podział majątku wspólnego i dział spadku. Składniki majątku osobistego zmarłego małżonka wchodzą do spadku i podlegają dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Aby jednak ustalić, co dokładnie należy do spadku, trzeba najpierw wyodrębnić udział zmarłego w majątku wspólnym.
W praktyce sądy prowadzą postępowanie o podział majątku wspólnego i dział spadku łącznie – w jednym postępowaniu, co pozwala zaoszczędzić czas i koszty. Jest to jednak postępowanie wymagające dobrego przygotowania i znajomości zarówno prawa rodzinnego, jak i prawa spadkowego.
Adwokat od podziału majątku – Jelenia Góra
Podział majątku to sprawa, przy której emocje bardzo łatwo zastępują racjonalną ocenę sytuacji – i to po obu stronach. Tymczasem nieprzemyślane decyzje na tym etapie mogą kosztować bardzo dużo – zarówno finansowo, jak i w kategoriach czasu i nerwów. Dobry adwokat od podziału majątku w Jeleniej Górze:
- pomoże precyzyjnie ustalić skład majątku wspólnego i oddzielić go od majątków osobistych,
- oceni wartość nakładów i roszczeń z tytułu rozliczeń między majątkami,
- przeprowadzi przez kwestię kredytu hipotecznego i relacje z bankiem,
- przygotuje wniosek do sądu lub umowę o podział majątku i poprowadzi postępowanie,
- zadba o to, żeby podział był realnie korzystny, a nie tylko formalnie równy.
Jeśli szukasz adwokata od podziału majątku wspólnego w Jeleniej Górze, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką w Jeleniej Górze.
Możesz skontaktować się z nami telefonicznie pod numerem 605 911 229 lub mailowo pod adresem kontakt@weronikaborkowska.pl.
Ten artykuł jest częścią naszej stale rozwijającej się bazy wiedzy na temat Prawa Rodzinnego.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o podział majątku
Czy podział majątku musi nastąpić od razu po rozwodzie?
Nie. Orzeczenie rozwodu nie powoduje automatycznego podziału majątku – wspólność majątkowa ustaje z chwilą uprawomocnienia się wyroku, ale majątek nadal pozostaje we wspólności bezudziałowej do czasu jego podziału. Podział może nastąpić w dowolnym czasie po uprawomocnieniu się wyroku. Roszczenie o podział nie ulega przedawnieniu, ale zbytnie zwlekanie rodzi ryzyko komplikacji dowodowych i sporów o wartość składników – dlatego lepiej nie odkładać tej sprawy bez konkretnego powodu.
Co jeśli jeden z małżonków wyprowadził majątek przed rozwodem?
Jeżeli jeden z małżonków bez uzasadnienia zbył, ukrył lub zużył składniki majątku wspólnego – a drugie z małżonków nie wyrażało na to zgody – sąd może przy podziale uwzględnić wartość tych składników, obciążając małżonka rozporządzającego stosownym wyrównaniem na podstawie art. 45 KRO. Warunkiem jest jednak wykazanie, że rozporządzenie nastąpiło bez uzasadnienia i wbrew interesom rodziny.
Czy mieszkanie kupione przed ślubem wchodzi do podziału majątku?
Co do zasady nie – nieruchomość nabyta przed zawarciem małżeństwa stanowi majątek osobisty i nie podlega podziałowi. Sytuacja komplikuje się jednak, gdy w trakcie małżeństwa z majątku wspólnego poczyniono na nią nakłady – np. gruntowny remont finansowany ze wspólnych środków. W takim przypadku wartość tych nakładów może być dochodzona przy podziale jako roszczenie o zwrot nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty.
Ile kosztuje podział majątku w sądzie?
Opłata sądowa od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi co do zasady 1000 zł. Przy zgodnym wniosku stron – gdy oboje byłe małżonkowie zgodnie określają sposób podziału – opłata wynosi jedynie 300 zł. Do tego mogą dojść koszty wyceny nieruchomości przez biegłego sądowego, jeśli strony nie zgadzają się co do wartości, oraz koszty zastępstwa adwokackiego. Sprawy podziałowe potrafią być kosztowne – dlatego warto rozważyć ugodę, nawet jeśli wymaga ustępstw.
Czy przy podziale majątku można żądać zwrotu wydatków na wspólne dzieci?
Nie – nakłady na utrzymanie i wychowanie dzieci nie są rozliczane w postępowaniu o podział majątku. Kwestia alimentów na dzieci jest odrębnym zagadnieniem, uregulowanym w przepisach o obowiązku alimentacyjnym. Przy podziale majątku rozlicza się jedynie nakłady majątkowe w sensie ekonomicznym – między majątkiem wspólnym a osobistym każdego z małżonków.
Co z firmą lub działalnością gospodarczą jednego z małżonków?
To jedno z najtrudniejszych zagadnień przy podziale majątku. Jeżeli działalność gospodarcza była prowadzona w trakcie małżeństwa i generowała dochody wchodzące do majątku wspólnego, składniki tej działalności – np. środki trwałe, zapasy, należności – mogą wchodzić do majątku wspólnego, o ile zostały nabyte ze wspólnych środków. Sama firma jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 KC jest jednak złożonym zagadnieniem – jej podział wymaga indywidualnej analizy prawnej i nierzadko wyceny przez biegłego. Jest to sytuacja, w której pomoc adwokata jest absolutnie niezbędna.