Rozstanie rodziców to zawsze trudny moment – ale najtrudniejszy bywa on dla dzieci, które z dnia na dzień przestają widywać jedno z rodziców tak często jak dotychczas. Polskie prawo wychodzi z założenia, że utrzymywanie kontaktów z obojgiem rodziców leży w interesie dziecka – i dlatego prawo do kontaktów traktuje nie tylko jako uprawnienie rodzica, ale też jako jego obowiązek. Co to oznacza w praktyce, jak uregulować kontakty po rozwodzie lub rozstaniu, jak wyegzekwować ich przestrzeganie i kiedy sąd może kontakty ograniczyć lub zakazać – wyjaśniam poniżej.
W skrócie: Kontakty z dzieckiem to w polskim prawie jednocześnie prawo i obowiązek rodzica – nie można się ich zrzec. Gdy drugi rodzic je utrudnia, sąd stosuje dwuetapową procedurę z art. 598(15) KPC: najpierw zagraża karą pieniężną za każde przyszłe naruszenie, a dopiero przy kolejnych naruszeniach faktycznie ją zasądza – i w praktyce to działa, bo przy regularnym harmonogramie kwoty szybko rosną do realnie odczuwalnych sum. Sąd ograniczy lub zakaże kontaktów tylko wyjątkowo – m.in. przy przemocy, uzależnieniu lub gdy rodzic sprawujący pieczę systematycznie izoluje dziecko od drugiego rodzica (alienacja rodzicielska). Sprawami zajmuje się Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze, Wydział Rodzinny i Nieletnich.
W tym artykule:
Kontakty z dzieckiem – podstawa prawna i sąd właściwy
Podstawą prawną regulującą kontakty z dzieckiem jest art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nim niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Nie jest to więc uprawnienie, z którego rodzic może zrezygnować według własnego uznania – to obowiązek, który ciąży na obu stronach i którego realizacja leży przede wszystkim w interesie dziecka.
Kontakty obejmują w szczególności: przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu), a także bezpośrednie porozumiewanie się z nim, utrzymywanie korespondencji i korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość – w tym rozmów telefonicznych i wideorozmów.
Prawo do kontaktów przysługuje nie tylko rodzicom – na podstawie art. 113 (6 )KRO może ono dotyczyć również rodzeństwa dziecka, dziadków, powinowatych w linii prostej oraz innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem. Jest to jednak odrębne postępowanie i odrębne uprawnienie.
Jaki sąd jest właściwy w sprawach o kontakty?
Sprawami o ustalenie kontaktów z dzieckiem zajmuje się Sąd Rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka. Dla dzieci zamieszkałych na terenie Jeleniej Góry właściwy jest Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze, Wydział Rodzinny i Nieletnich. Jeżeli sprawa o kontakty jest prowadzona równolegle z postępowaniem rozwodowym – kwestię kontaktów rozstrzyga Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze w wyroku rozwodowym.
Jak ustalić kontakty z dzieckiem po rozwodzie?
Jeśli dziecko mieszka na stałe u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z drugim rodzicem określają rodzice wspólnie – najlepiej w formie pisemnego porozumienia. Pisemna ugoda ma tę zaletę, że w razie nieporozumień strony mają jasny punkt odniesienia. Jeżeli ugoda zostanie zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd – uzyskuje moc tytułu wykonawczego, co umożliwia jej egzekucję.
Jeśli rodzice nie są w stanie porozumieć się co do harmonogramu kontaktów, sprawę rozstrzyga Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze – na wniosek jednego z rodziców lub z urzędu w toku postępowania rozwodowego.
Zabezpieczenie kontaktów i rola OZSS na czas postępowania
Jak zabezpieczyć kontakty na czas trwania postępowania?
Postępowanie sądowe o ustalenie kontaktów może trwać miesiącami. Żeby w tym czasie dziecko nie było pozbawione kontaktu z rodzicem uprawnionym, można złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów – czyli o tymczasowe ustalenie harmonogramu na czas trwania postępowania. Sąd może udzielić zabezpieczenia na posiedzeniu niejawnym, bez wyznaczania osobnej rozprawy, jeżeli uzna, że sprawa jest niecierpiąca zwłoki.
Zabezpieczenie jest szczególnie ważne w sytuacjach, gdy drugi rodzic aktywnie utrudnia kontakty od momentu rozstania – każdy miesiąc bez kontaktu z rodzicem jest dla dziecka stratą, której nie można cofnąć.
Rola OZSS i koszty opinii psychologiczno-pedagogicznej
W spornych sprawach, w których rodzice toczą poważny konflikt co do kształtu kontaktów, sąd często zleca sporządzenie opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów (OZSS). Opinia obejmuje badania psychologiczne i pedagogiczne stron oraz dziecka i ma na celu ustalenie, jaki model kontaktów będzie najlepszy dla dziecka z punktu widzenia jego potrzeb emocjonalnych i rozwojowych.
Koszty opinii OZSS są traktowane jako wydatek procesowy – sąd może je rozłożyć między stronami lub obciążyć nimi wyłącznie jedną stronę, zależnie od wyniku sprawy. Warto z góry uwzględnić ten koszt przy planowaniu strategii procesowej, bo oczekiwanie na opinię może istotnie wydłużyć postępowanie.
Egzekucja kontaktów – gdy drugi rodzic utrudnia ich realizację
Co zrobić, gdy drugi rodzic nie oddaje dziecka?
Posiadanie prawomocnego orzeczenia o kontaktach to nie to samo co ich faktyczna realizacja. Część rodziców – pomimo wyroku sądowego – systematycznie blokuje kontakty: nie wydaje dziecka w ustalonych terminach, wyjeżdża z nim w nieznane miejsce, mówi mu nieprawdę o drugim rodzicu. W takiej sytuacji nie pozostaje bierność – prawo daje skuteczne narzędzia.
Procedura zagrożenia nakazem zapłaty kary pieniężnej
Gdy orzeczenie o kontaktach jest notorycznie łamane, uprawniony rodzic może złożyć do sądu wniosek o zagrożenie nakazem zapłaty kary pieniężnej za każde naruszenie harmonogramu. Podstawą prawną jest art. 598 (15) Kodeksu postępowania cywilnego. Procedura przebiega dwuetapowo:
Etap pierwszy – sąd wydaje postanowienie, w którym zagraża osobie utrudniającej kontakty nakazem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde przyszłe naruszenie. To ostrzeżenie – i często samo w sobie działa mobilizująco.
Etap drugi – jeżeli pomimo ostrzeżenia do naruszeń dochodzi nadal, uprawniony rodzic składa kolejny wniosek, a sąd zasądza karę pieniężną za każde konkretne naruszenie. Kara jest płatna na rzecz uprawnionego rodzica – nie przepada na rzecz Skarbu Państwa.
Z mojej praktyki: Ten dwuetapowy schemat to nie teoria – tak właśnie wygląda to w zdecydowanej większości moich spraw. Po ustaleniu kontaktów problemy zaczynają się dopiero w fazie ich wykonywania, i wtedy idziemy do sądu po zagrożenie. Wysokość kary zależy od zarobków rodzica, ale rzadko bywa symboliczna – raczej rzędu 200 zł niż 20 zł za jedno naruszenie. Przy typowym harmonogramie – jeden kontakt w tygodniu i co drugi weekend – to w skali miesiąca sześć kontaktów, czyli potencjalnie 6 × 200 zł = 1200 zł. Taka matematyka, pokazana wprost rodzicowi utrudniającemu kontakty, działa na wyobraźnię znacznie skuteczniej niż samo orzeczenie sądu.
Mechanizm ten jest w praktyce skuteczniejszy niż klasyczna egzekucja komornicza, bo działa odstraszająco i uderza bezpośrednio w portfel osoby utrudniającej kontakty – proporcjonalnie do skali naruszeń.
Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata przy egzekucji kontaktów?
Postępowanie egzekucyjne dotyczące kontaktów jest sformalizowane i wymaga precyzyjnego sformułowania wniosków oraz udokumentowania każdego naruszenia harmonogramu. Adwokat pomoże właściwie przygotować wniosek, zebrać dowody naruszeń i przeprowadzić postępowanie w sposób, który faktycznie doprowadzi do realizacji kontaktów – a nie jedynie do kolejnego wyroku, który pozostanie na papierze.
Formy i częstotliwość kontaktów z dzieckiem
Kontakty z dzieckiem – jak często i w jakiej formie?
Nie ma jednego wzorca harmonogramu kontaktów – każda sprawa jest inna i zależy od wieku dziecka, jego potrzeb emocjonalnych, miejsca zamieszkania obu rodziców, ich trybu pracy i wielu innych czynników. Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest ustalenie kontaktów w tygodniu (np. jeden wieczór) oraz dłuższych kontaktów weekendowych – co drugi weekend z nocowaniem. Do tego zazwyczaj dochodzi podział ferii zimowych, wakacji letnich i świąt.
Sąd zawsze bierze pod uwagę dobro dziecka jako nadrzędne kryterium – i to ono powinno wyznaczać kształt harmonogramu, a nie ambicje czy urazy któregokolwiek z rodziców.
Kontakty z dzieckiem na odległość – telefon i wideokomunikacja
Gdy jeden z rodziców mieszka daleko od dziecka – w innym mieście lub za granicą – kontakty osobiste siłą rzeczy są rzadsze. W takich przypadkach sąd może uregulować kontakty telefoniczne lub wideo jako uzupełniającą formę kontaktu. Nie zastępują one kontaktów osobistych, ale pozwalają utrzymać więź emocjonalną między dzieckiem a rodzicem w czasie między spotkaniami.
Warto zadbać o precyzyjne uregulowanie częstotliwości i godzin kontaktów zdalnych – żeby drugi rodzic nie mógł ich blokować, zasłaniając się niedogodną porą czy zajęciami dziecka.
Kontakty w obecności kuratora sądowego
W sytuacjach, gdy istnieje obawa o bezpieczeństwo lub dobro dziecka podczas kontaktów z danym rodzicem – ale nie ma jeszcze podstaw do całkowitego zakazu kontaktów – sąd może orzec, że kontakty odbywają się w obecności kuratora sądowego. Kurator pełni funkcję obserwatora i gwaranta bezpieczeństwa dziecka. Tego rodzaju rozstrzygnięcie jest zazwyczaj tymczasowe – sąd może je zmienić, gdy okoliczności ulegną poprawie lub pogorszeniu.
Kontakty poza miejscem zamieszkania dziecka
Standardową i preferowaną formą kontaktów jest zabieranie dziecka przez uprawnionego rodzica poza miejsce jego stałego zamieszkania. Rodzic sprawujący pieczę wydaje dziecko w ustalonym miejscu i czasie, a po zakończeniu kontaktów drugi rodzic odwozi je z powrotem. W szczególnych sytuacjach – gdy dziecko jest bardzo małe, boi się zostać samo z danym rodzicem lub gdy istnieją inne uzasadnione powody – sąd może zdecydować, że kontakty odbywają się w miejscu zamieszkania dziecka.
Zmiana i uchylenie orzeczenia o kontaktach z dzieckiem
Kiedy można żądać zmiany orzeczenia o kontaktach?
Harmonogram kontaktów ustalony w wyroku lub postanowieniu sądowym nie jest dany raz na zawsze. Każda istotna zmiana okoliczności mająca wpływ na dobro dziecka może stanowić podstawę do złożenia wniosku o zmianę orzeczenia. Przykłady takich zmian to: zmiana miejsca zamieszkania dziecka lub rodzica – szczególnie przeprowadzka do innego miasta lub za granicę, zmiana wieku i potrzeb dziecka, zmiana sytuacji zawodowej rodzica, choroba, a także zmiana postawy dziecka wobec kontaktów w miarę dorastania i nabywania zdolności do wyrażania własnej woli.
Wniosek o zmianę orzeczenia o kontaktach składa się do Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze – tego samego, który wydał pierwotne orzeczenie lub który jest właściwy miejscowo.
Kiedy sąd może ograniczyć lub zakazać kontaktów?
Sąd może ograniczyć, a nawet zakazać kontaktów rodzicowi, jeżeli poważnie zagrażają one dobru dziecka. To środek stosowany wyjątkowo – sądy z zasady dążą do utrzymania kontaktów dziecka z obojgiem rodziców, a zakaz jest ostatecznością. Przesłanki, które mogą uzasadniać ograniczenie lub zakaz kontaktów, to w szczególności: stosowanie przemocy wobec dziecka lub drugiego rodzica – w tym przemocy domowej, uzależnienie od alkoholu lub innych substancji, demoralizujący wpływ na dziecko, uporczywe niszczenie więzi dziecka z drugim rodzicem.
Z mojej praktyki: Alienacja rodzicielska najczęściej wychodzi na jaw dopiero w opinii OZSS, ale dobrze jest gromadzić dowody wcześniej. Same nagrania rozmów z dzieckiem bywają wymowne – zaalienowane dziecko potrafi powtarzać zdania, które brzmią jak cudze słowa włożone w jego usta: „bo ty mnie nie kochasz”, „bo ty nas opuściłeś”, „bo mama (albo tata) powiedziała, że jesteś zły”. Sygnałem alarmowym jest też nagła zmiana relacji – jeżeli przed rozstaniem dziecko miało dobry kontakt z danym rodzicem, a po rozstaniu nagle nie chce go znać, to samo w sobie wskazuje, że dzieje się coś niepokojącego, a nie że relacja naturalnie wygasła. Przy odbudowywaniu więzi, która została poważnie zerwana – np. dziecko nie widziało rodzica od roku – ważne jest, żeby zaczynać od małych kroków: najpierw godzinny kontakt w miejscu zamieszkania dziecka, a nie od razu cały weekend z nocowaniem. Zbyt gwałtowny powrót do pełnego harmonogramu często kończy się niepowodzeniem i cofnięciem całego procesu.
W skrajnych przypadkach zagrożenie dobru dziecka może stanowić podstawę do wszczęcia osobnego postępowania o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej – to jednak odrębne postępowanie, niezależne od sprawy o kontakty.
Adwokat od kontaktów z dzieckiem – pomoc w Jeleniej Górze
Sprawy o kontakty z dzieckiem są jednymi z najbardziej emocjonalnie obciążających postępowań w prawie rodzinnym – bo w ich centrum zawsze jest dziecko, a stawką jest czas, którego nie można odzyskać. Dobry adwokat od spraw rodzinnych w Jeleniej Górze:
- przygotuje wniosek o ustalenie lub zmianę kontaktów oraz wniosek o zabezpieczenie,
- pomoże zebrać dowody naruszeń harmonogramu i przeprowadzi postępowanie egzekucyjne,
- doradzi w kwestii mediacji i pomoże ocenić, czy jest ona w danej sprawie właściwą drogą,
- zadba o to, żeby orzeczenie było sformułowane precyzyjnie – bo ogólnikowy harmonogram to potencjalne źródło kolejnych sporów.
Jeśli szukasz adwokata od prawa rodzinnego w Jeleniej Górze, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką w Jeleniej Górze.Możesz skontaktować się z nami telefonicznie pod numerem 605 911 229 lub mailowo pod adresem kontakt@weronikaborkowska.pl.
Ten artykuł jest częścią naszej stale rozwijającej się bazy wiedzy na temat Prawa Rodzinnego.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o kontakty z dzieckiem
Co zrobić, gdy drugi rodzic nie oddaje mi dziecka w ustalonym terminie?
Jeśli masz orzeczone kontakty, a drugi rodzic systematycznie je uniemożliwia, możesz złożyć do sądu wniosek o zagrożenie nakazem zapłaty kary pieniężnej za każde naruszenie harmonogramu (art. 598 (15) KPC). Sąd najpierw zagraża tą karą – jeśli naruszenia trwają nadal, zasądza ją na Twoją rzecz. Dokumentuj każde naruszenie: zapisuj daty, godziny, okoliczności i ewentualnych świadków. Takie zestawienie będzie kluczowym dowodem w postępowaniu.
Czy sąd może całkowicie zakazać kontaktów z dzieckiem?
Tak, ale jest to środek absolutnie ostateczny, stosowany tylko wtedy, gdy kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka. Zakaz kontaktów orzeka się np. w przypadku przemocy fizycznej lub psychicznej wobec dziecka, ciężkiego uzależnienia, demoralizacji czy systematycznego niszczenia więzi dziecka z drugim rodzicem. W pozostałych przypadkach sąd raczej ograniczy kontakty – np. do spotkań w obecności kuratora – niż całkowicie je zakaże.
Czy mogę samodzielnie zmienić ustalony harmonogram kontaktów?
Nie – przynajmniej nie jednostronnie. Zmiana harmonogramu wymaga albo porozumienia obojga rodziców i zatwierdzenia go przez sąd, albo formalnego postępowania sądowego o zmianę orzeczenia. Samowolne odstępowanie od harmonogramu przez któregokolwiek z rodziców może być podstawą do egzekucji kontaktów i nałożenia kary pieniężnej – niezależnie od tego, która strona tego dopuściła.
Ile kosztuje opinia OZSS w sprawie o kontakty?
Koszty opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów są ustalane przez sąd i zależą od zakresu i rodzaju zleconych badań. Są traktowane jako wydatek procesowy – sąd może obciążyć nimi obie strony po równo lub całkowicie jedną z nich, zależnie od okoliczności i wyniku sprawy. Warto z góry uwzględnić ten koszt przy planowaniu postępowania, bo oczekiwanie na opinię potrafi znacznie wydłużyć sprawę.
Czy dziadkowie mają prawo do kontaktów z wnukiem?
Tak. Na podstawie art. 113 (6) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może – na wniosek – uregulować kontakty dziecka z innymi bliskimi osobami, w tym z dziadkami, jeżeli utrzymywanie tych kontaktów leży w interesie dziecka. Jest to odrębne postępowanie, niezwiązane ze sprawą o kontakty rodziców z dzieckiem.
Co jeśli dziecko nie chce się spotykać z drugim rodzicem?
To jedna z najtrudniejszych sytuacji w sprawach o kontakty. Sąd bierze pod uwagę wolę dziecka – tym bardziej, im starsze jest dziecko i im lepiej potrafi wyrazić swoje zdanie. Jednak sprzeciw dziecka wobec kontaktów sam w sobie nie jest wystarczającą podstawą do ich zniesienia – sąd bada przyczyny takiej postawy: czy wynika ona z rzeczywistych negatywnych doświadczeń dziecka z danym rodzicem, czy też jest skutkiem tzw. alienacji rodzicielskiej, czyli manipulacji ze strony rodzica sprawującego pieczę. W tym ostatnim przypadku sąd może podjąć działania mające na celu ochronę więzi dziecka z obojgiem rodziców.
adw. Weronika Borkowska
Adwokat | Kancelaria Adwokacka w Jeleniej Górze
Izba Adwokacka w Wałbrzychu
Absolwentka Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Specjalizacja: prawo rodzinne, cywilne i spadkowe.
Profil w Rejestrze Adwokatów: https://rejestradwokatow.pl/adwokat/borkowska-weronika-35495
LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/adwokat-jelenia-gora-weronika-borkowska/
O mnie: https://weronikaborkowska.pl/#omnie
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2026.
Przeczytaj również
Ograniczenie władzy rodzicielskiej – poradnik
Pozbawienie władzy rodzicielskiej – proces i konsekwencje
Alimenty na dziecko w Jeleniej Górze
Nakaz opuszczenia mieszkania przy przemocy domowej